Historio

El Vikipedio

Alegorio de historio, de Nikolaos Gysis, 1892

Historio ampleksas ĉiujn pasintajn okazaĵojn kaj la evoluojn de homoj kaj komunumoj. Ankaŭ la verkojn pri la okazaĵoj oni nomas "historio". La pasintecon de naturfenomenoj nomiĝas natura historio.

[redakti] Terminaj problemoj

Simile kiel en naciaj lingvoj, ankaŭ en Esperanto la vorto "historio" rilatas al malsamaj aferoj

• pasinteco, tio kio laŭ nuna scio vere okazis aŭ estis: la historio de Varsovio, la historio de UEA
• la tuta okupiĝado pri pasinteco: mi studis historion, historio instruas al ni multon
• verko k.s. kiu temas pri pasinteco: Historio de SAT, Historio de la lingvo Esperanto

Al tiu vorta tereno apartenas ankaŭ:

• historiisto, persono kiu (fake, profesie) okupiĝas pri historio aŭ studis la fakon: Theodor Mommsen estis germana historiisto
• historiografio, la verkado/verkaro pri historio: la historiografio pri la dua mondmilito, la angla historiografio de la 20-a jarcento, bona historiografio atentas la fontojn
• historioscienco, la faknivela okupiĝado pri historio: historioscienco kaj sociologio estas malamikaj fratoj, la antikvaj grekoj faris historiografion, sed ankoraŭ ne historiosciencon

Krome, en pluraj lingvoj kaj ankaŭ Esperanto oni foje uzas la saman vorton aŭ vortradikon kiel historio en la senco "rakonto".

[redakti] Fako historio

Oni povas dividi la fakon laŭ diversaj vidpunktoj:

• Laŭ epokoj kaj tempoj:
  • antikvo, mezepoko, novepoko, Moderna epoko
  • renesanco, epoko de la revolucioj k.t.p.
• Laŭ regionoj de la mondo, landoj, parto de landoj, kulturoj k.s.
• Laŭ "sektoroj" aŭ temoj:
  • Politika historio
  • Socia historio
  • Historio de ideologioj kaj mentalecoj
  • Kultura historio
  • Historio de sciencoj, tekniko k.t.p.

Kelkajn historiojn oni ĉefe priumas en aliaj sciencoj, ekzemple lingvan historion en lingvistiko. Fakte ĉiu scienco povas havi historian dimension: la historio de medicino, la historio de juro, la historio de arto k.t.p. Tiel ebliĝas kaj necesas multe da kunlaboro inter historioscienco kaj aliaj sciencoj.

[redakti] Institucioj

Domo de la Historio en Bonn, Germanio; muzeo pri la historio de Federacia Respubliko

Pri historio okupiĝas diversaj institucioj, je la plej alta nivelo (scienca) precipe fakultatoj aŭ seminarioj en universitatoj, sed ankaŭ aliaj institutoj, ekz. esplorinstitutoj.

Ĉefe prezentas, sed ankaŭ esploras, historion la tre diversspecaj kaj diverstemaj muzeoj. Konservan taskon havas ankaŭ arkivoj. Cetere instruas pri historio ankaŭ la ordinaraj baz- kaj precipe mezlernejoj.

[redakti] Historio de Esperanto

Ankaŭ Esperanto kaj la Esperanto-movado havas sian historion. Vidu ankaŭ: Verkoj pri Esperanto-historio; Historio de Esperanto. Malsame ol rilate al la lingvo (Akademio de Esperanto ne ekzistas simila institucio pri la historio de Esperanto.

[redakti] Eksteraj ligiloj

• Vikicitaĵoj proponas citaĵojn de aŭ pri Historio

  http://timelines.ws

  http://www.b17.com/family/lwp/frameset/frameset.html

  http://www.simaqianstudio.com